ดัชนีบทความ
กิจกรรมค่ายเรียนรู้วิทยาศาสตร์เรื่อง"กล้วย"มหัศจรรย์พันธุ์ไม้แห่งมนุษยชาติ
กำหนดการค่าย
กิจกรรม
ทุกหน้า

 dotbar-750

 

หลักการและเหตุผล

ประเทศไทยตั้งอยู่ในแถบมรสุมซึ่งมีสภาพอากาศร้อนชื้น และมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ทั้งสายพันธุ์สัตว์และสายพันธุพืชชนิดต่างๆมากมาย รวมถึงสายพันธุ์กล้วยที่สามารเจริญเติบโตได้ดีทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย ปัจจุบันไทยมีจำนวนกล้วยมากกว่า 60 สายพันธุ์ และทำให้คนไทยมีความผูกพันและคุ้นเคยกับกล้วยมาตั้งแต่เกิด เพราะกล้วยสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน ตั้งแต่ราก ลำต้น ใบ ดอก ตลอดจนผลกล้วย นอกจากนี้ ประเพณีและวัฒนธรรมต่างๆของไทยยังมีความเกี่ยวพันกับกล้วยอย่างใกล้ชิด

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าประเทศไทยจะมีสายพันธุ์กล้วยมากมายและมีการนำกล้วยมาใช้ประโยชน์หลากหลาย แต่คนส่วนใหญ่กลับรู้จักกล้วยเพียงไม่กี่ชนิดและให้ความสำคัญกับการเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับกล้วยค่อนข้างน้อยจนทำให้กล้วยบางสายพันธุ์เริ่มสูญพันธุ์ไป จึงควรมีการศึกษาค้นคว้าเพื่อการอนุรักษ์พันธุ์กล้วย แพ่อให้นำกล้วยมาใช้ประโยชน์อย่างถูกวิธีและเหมาะสม

สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ร่วมกับศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล และชมรมคนรักษ์กล้วย ตระหนักถึงความสำคัญขององค์ความรู้เรื่องกล้วยและการอนุรักษ์สายพันธุ์กล้วยไทย จึงได้ริเริ่มโครงการค่ายวิทยาศาสตร์ "เรื่อง กล้วย กล้วย ...มหัศจรรย์พรรณไม้แห่งมนุษยชาติ" ขึ้น เพื่อส่งเสริมความรู้เรื่องกล้วยในเชิงวิทยาศาสตร์ โดยการบูรณาการความรู้ร่วมกับภาษาศาสตร์ ศิลปะ วัฒนธรรม ผ่านกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้รูปแบบต่างๆเพื่อให้เยาวชนมีความรู้ความเข้าใจเรื่องกล้วยและสามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อไปในอนาคต

วัตถุประสงค์

  • - ส่งเสริมให้เยาวชนมีความรู้ที่บูรณาการทั้งด้านวิทยาศาสตร์ ประวัติศาสตร์ ศิลปะ วัฒนธรรม เกี่ยวกับกล้วย ซึ่งเป็นพืชที่มีความหลากหลายทางสายพนธุ์ทั้งในประเทศไทยและทั่วโลก
  • - พัฒนาศักยภาพทางวิทยาศาสตรืของเยาวชนไทยผ่านกิจกรรมฐานการเรียนรู้ กิจกรรมทดลองทางวิทยาศาสตร์ การเยี่ยมชมสวนกล้วยหลากหลายสายพันธุ์ และการนำเสนอแนวคิดผ่านโครงงานวิทยาศาสตร์
  • - ผลักดันและส่งเสริมให้เยาวชนตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์สายพันธุ์กล้วยไทย
  • - ส่งเสริมแววความสามารถพิเศษเพื่อคัดเลือกเข้าร่วมโครงการส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

รูปแบบของกิจกรรม

  • - บรรยายความรู้พื้นฐานทางด้านพฤกษศาสตร์ของกล้วย ความรู่ทั่วไปเกี่ยวกัยกล้วยเชิงบูรณาการด้านวิทยาศาสตร์ ภาษาศาสตร์ ศิลปะ วัฒนธรรม ตลอดจนงานวิจัยต่างๆเกี่ยวกับกล้วย
  • - ทำกิจกรรมผ่านกิจกรรมฐานการเรียนรู้เชิงบูรณาการ เช่น การนำส่วนต่างๆของกล้วยไปประยุกต์ใช้ประโยชน์ทั้งด้านอาหาร ยารักษาโรค ศิลปวัฒนธรรม งานฝีมือ
  • - ทำกิจกรรมการทดลองวิทยาศาสตร์
  • - เยี่ยมชมสวนกล้วย แหล่งเรียนรู้ที่แสดงให้เห็นถึงความหลากหลายทางชีวภาพของกล้วยในประเทศไทยและในโลก
  • - เสนอแนวคิดการทำโครงงานวิทยาศาสตร์ในหัวเรื่องเกี่ยวกับกล้วย

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

  • - เยาวชนที่เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้ทางพฤกษศาสตร์และชีววิทยาของกล้วย และความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกล้วยในเชิงบูรณาการด้านอื่นๆ
  • - เยาวนได้รับการพัฒนาศักยภาพด้านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ผ่านกิจกรรมฐานการเรียนรู้ กิจกรรมการทดลองทางวิทยาศาสตร์ การเยี่ยมชมสวนกล้วยหลากหลายสายพันธุ์ และการเสนอแนวคิดผ่านโครงงานวิทยาศาสตร์
  • - เยาวชนสามารถนำประสบการณ์และความรู้ที่ได้รับไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้
  • - เยาวชนตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์สายพันธุ์กล้วยไทย และมีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์กิจกรรมเพื่อร่วมอนุรักษ์สายพันธุ์กล้วยไทย
  • - สามารถคัดเลือกที่มีศักยภาพทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ เข้าสู่โครงการส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อสนับสนุนและส่งเสริมให้เป็นนักวิทยาศาสตรื/นักวิจัยในอนาคต

 

 


 

 

 กำหนดการค่ายวิทยาศาสตร์ ตอน “เรื่องกล้วย...กล้วย..มหัศจรรย์พันธุ์ไม้แห่งมนุษยชาติ”

ระหว่างวันที่ 11 – 13 มกราคม 2553

ณ บ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร

******************************************************************************************************

วันจันทร์ที่ 11 ม.ค. 53

8.00 – 9.00 น.                      ลงทะเบียน

9.00 – 9.20 น.                      พิธีเปิด และถ่ายภาพร่วมกัน

9.20 – 10.30 น.                    ฟังบรรยาย “วิทยาศาสตร์ในต้นกล้วย”  และ “กิจกรรมท่องโลกความหลากหลายของกล้วย”

โดย  ดร.ศศิวิมล  แสวงผล ภาควิชาพฤกษศาสตร์  คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

10.30 – 11.00 น.                 พักรับประทานอาหารว่าง

11.00 – 12.00 น.                 ฟังบรรยาย “นักวิจัยกล้วย...กล้วย”  และกิจกรรม “วิทยาศาสตร์...พากล้วยไทยโกอินเตอร์”

โดย  ดร.ศศิวิมล  แสวงผล ภาควิชาพฤกษศาสตร์  คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

12.00  -  13.00 น.                รับประทานอาหารกลางวัน

13.00 – 15.00 น.                 ฐานกิจกรรม “กล้วยมหัศจรรย์สารพันประโยชน์”

โดยทีมงานจาก สวทช.

15.00 – 15.30 น.                 พักรับประทานอาหารว่าง

15.30 – 16.30 น.                 ฐานกิจกรรม “กล้วยมหัศจรรย์สารพันประโยชน์” (ต่อ)

16.30 – 17.00 น.                 สรุปกิจกรรมฐาน

17.00 – 17.30 น.                 แนะนำสถานที่ และ แนวทางรักษาความปลอดภัย

17.30 – 18.00 น.                 เก็บสัมภาระเข้าที่พัก  พักผ่อนตามอัธยาศัย

18.00 – 19.00 น.                 พักรับประทานอาหารเย็น

19.00 – 21.00 น.                 สันทนาการ และฟังดนตรีเกี่ยวกับกล้วย

21.00 น.                                เข้านอน

 

 


วันอังคารที่ 12 ม.ค.53

6.30 – 7.00 น.                      เตรียมตัวเดินทางไปเยี่ยมชมสวนกล้วย...มหัศจรรย์พันธุ์ไม้แห่งมนุษยชาติ

ณ สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ

7.00 - 8.30 น.                       เดินทางไปสวนกล้วย ณ สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เขตจตุจักร กทม.

พร้อมรับประทานอาหารเช้าบนรถ

8.30 – 9.30 น.                      ฟังบรรยาย “ทำไมต้องรักษ์กล้วยไทย”

โดย อ.สมรรถชัย  ฉัตราคม  ประธานชมรมรักษ์กล้วย

9.30 – 11.30 น.                    เยี่ยมชมสวนกล้วย...มหัศจรรย์พันธุ์ไม้แห่งมนุษยชาติ

11.30 – 12.15 น.                 พักรับประทานอาหารกลางวัน

12.15  - 12.30 น.                  เตรียมตัวเดินทางกลับบ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร

12.30 – 14.00 น.                 เดินทางถึงบ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร

14.00 – 15.00 น.                 กิจกรรมเรียนรู้กล้วยแบบบูรณาการผ่านวิทยาศาสตร์  ภาษาศาสตร์  ประวัติศาสตร์            ศิลปะ                                      วัฒนธรรม

โดย  ทีมฝ่ายสร้างความตระหนักทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ร่วมกับศูนย์พันธุวิศวกรรมและ

เทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ

15.00 – 15.30 น.                 พักรับประทานอาหารว่าง

15.30 – 17.00 น.                 สนุกกับ “การทดลองเรื่อง กล้วย...กล้วย”

โดย  ทีมนักวิจัยจากศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ สวทช.

17.00 – 18.00 น.                 พักผ่อนตามอัธยาศัย

18.00 – 19.00 น.                 พักรับประทานอาหารเย็น

19.00 – 21.00 น.                 กิจกรรมสันทนาการ

21.00 น.                                เข้านอน

 

วันพุธที่ 13 ม.ค.53

7.00 – 8.00 น.                      รับประทานอาหารเช้า

8.00 – 8.30 น.                      คืนกุญแจห้องพัก

8.30 – 9.30 น.                      ฟังบรรยาย  “การค้นหาหัวเรื่องโครงงาน และการเขียนเค้าโครงโครงงานวิทยาศาสตร์”

โดย ฝ่ายสร้างความตระหนักทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

9.30 – 10.30 น.                    กิจกรรมกลุ่ม “ค้นหาหัวเรื่องทำโครงงานวิทยาศาสตร์เรื่องกล้วย...กล้วย”

พร้อมเขียนเค้าโครงโครงงานวิทยาศาสตร์

10.30 – 11.00 น.                 พักรับประทานอาหารว่าง

11.00 – 12.00 น.                 เขียนเค้าโครงโครงงานวิทยาศาสตร์ (ต่อ)

12.00 – 13.00 น.                 พักรับประทานอาหารกลางวัน

13.00 – 14.30 น.                 นำเสนอเค้าโครงโครงงานวิทยาศาสตร์

14.30 – 15.00 น.                 พิธีปิดและมอบเกียรติบัตร

15.00 น.                                รับประทานอาหารว่าง และ เดินทางกลับภูมิลำเนา

 

 


 

กิจกรรม ฐานที่ 1 อาหารและยา

กิจกรรม ฐานที่ 2 ศิลปะวัฒนธรรม

กิจกรรม ฐานที่ 3 สิ่งแวดล้อม

กิจกรรมการทดลอง.....สนุกกับ “การทดลองเรื่อง กล้วย...กล้วย”

 

ปอกล้วยหรือเชือกกล้วยเป็นผลิตภัณฑ์ธรรมชาติที่สร้างสรรค์จากใยกล้วย   สามารถนำมาใช้แทนเชือกได้  นอกจากนี้ยังสามารถนำมาประยุกต์เป็นผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายเพื่อเพิ่มมูลค่า  เพราะมีความแข็งแรง  ทนทาน  มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว  เช่น กระเป๋า ตะกร้า  ถาด  โมบาย  หมวก  เบาะรองนั่ง  ฯลฯ  ปัจจุบันผลิตภัณฑ์จากเชือกกล้วยในรูปแบบ OTOP  กำลังได้รับความนิยมอย่างมากในต่างประเทศ  อาทิ ผลิตภัณฑ์จากกลุ่มสตรีอาสาพัฒนาตำบลคูเต่า จ.สงขลา  กลุ่มทักษิณาหัตถกรรม จ. สงขลา  กลุ่มหัตถกรรมบ้านกว้านสันติสุข จ.พะเยา  กลุ่มผลิตภัณฑ์จากเชือกกล้วย อุบลราชธานี ฯลฯ

ขั้นตอนการเตรียมเชือกกล้วย  ถือเป็นขั้นตอนการเตรียมวัตถุดิบที่สำคัญ  เพราะคุณภาพของเชือกกล้วยที่ได้จะส่งผลไปถึงความสวยงามคงทนของผลิตภัณฑ์ด้วย  โดยทั่วไปแล้วนิยมใช้กาบกล้วยตานี  และมีความเชื่อว่าหากเป็นกล้วยตานีที่ออกปลีแล้วจะได้เชือกที่เหนียวและคงทน   การเตรียมเชือกกล้วยมีขั้นตอนพื้นฐานใกล้เคียงกัน  แต่แต่ละท้องถิ่นอาจมีเทคนิคเล็ก ๆ น้อยๆ แตกต่างกันไป

 

วัตถุดิบที่ใช้ -กาบกล้วยตานี /กำมะถัน  

 

ขั้นตอนการทำเชือกกล้วย

  • -ตัดส่วนจากโคนของก้านใบลงมาประมาณ 15 ซม. เหลือไว้แต่เฉพาะลำต้น
  • -ลอกกาบด้านนอกที่มีสีเขียวทิ้ง  ใช้เฉพาะกาบสีขาวด้านในนำมากรีดเป็นเส้น  แต่ละเส้นกว้าง 1 ซ.ม.
  • -นำไปตากแดดให้แห้ง  (ใช้เวลาประมาณ 5 วัน)อบด้วยกำมะถันเพื่อป้องกันเชื้อราและช่วยให้เชือกกล้วยมีสีขาว

 

กิจกรรมเรียนรู้จากกล้วยแบบบูรณาการ

 

กฎ กติกา มารยาท

  1. นักเรียนรวมกลุ่ม กลุ่มละ 10 คน
  2. แต่ละกลุ่มวางแผนว่าจะให้ผู้เล่นคนใดประจำฐานใด ซึ่งมีฐานทั้งหมด 10 ฐาน คือ  ม้าก้านกล้วย  กระทงขนมตาล  กระทงขนมกล้วย  ห่อข้าวต้มมัด  ห่อขนมใส่ไส้  กระทงหลงทาง  กระทงกาบกล้วย  ลิงกินกล้วย  ค้างคาวกินกล้วย  ยิงปืนก้านกล้วย
  3. แต่ละกลุ่มแข่งกันทำกิจกรรมตามฐาน  โดยผู้เล่นที่ประจำในฐานแรก จะต้องทำม้าก้านกล้วยขึ้น  เมื่อเสร็จแล้วให้ขี่ม้าวิ่งนำม้าไปส่งให้ผู้เล่นฐานที่สอง
  4. ผู้เล่นฐานที่สองรับม้ามาขี่ไปยังฐาน  กินขนมตาล  2 ชิ้น  และเย็บกระทงขนมตาลให้เหมือนต้นแบบจำนวน 2 กระทง  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่สาม
  5. ผู้เล่นฐานที่สามรับม้ามาขี่ไปยังฐาน  กินขนมกล้วย  2 ชิ้น  และเย็บกระทงขนมกล้วยให้เหมือนต้นแบบจำนวน 2 กระทง  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่สี่
  6. ผู้เล่นฐานที่สี่รับม้ามาขี่ไปยังฐาน  กินข้าวต้มมัด 2 ชิ้น  และห่อข้าวต้มมัดให้เหมือนต้นแบบจำนวน 1 คู่ จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่ห้า
  7. ผู้เล่นฐานที่ห้ารับม้ามาขี่ไปยังฐาน  กินขนมใส่ไส้  2 ชิ้น  และเย็บกระทงขนมใส่ไส้ให้เหมือนต้นแบบจำนวน 2 กระทง  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่หก
  8. ผู้เล่นฐานที่หกรับม้ามาขี่ไปยังฐาน  ทำกระทงให้เหมือนต้นแบบแล้วนำไปลอยในน้ำ จำนวน 1 กระทง  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่เจ็ด
  9. ผู้เล่นฐานที่เจ็ดรับม้ามาขี่ไปยังฐาน  ทำกระทงกาบกล้วยให้เหมือนต้นแบบแล้วนำไปลอยในน้ำ จำนวน 1 กระทง  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่แปด
  10. ผู้เล่นฐานที่แปดรับม้ามาขี่ไปยังฐาน  กินกล้วยหอม 1 ผล  จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่เก้า
  11. ผู้เล่นฐานที่เก้ารับม้ามาขี่ไปยังฐาน  ร้องทำนองเพลงค้างคาวกินกล้วย 1 รอบ จากนั้นขี่ม้านำไปส่งยังฐานที่สิบ
  12. ผู้เล่นฐานที่สิบรับม้ามาขี่ไปยังฐาน ทำปืนก้านกล้วย 5 นัด แล้วยิงขึ้นฟ้า พร้อมตะโกนว่า “กล้วยจริงๆ”
  13. ทีมที่สามารถตะโกนคำว่า “กล้วยจริงๆ”  ได้ก่อนคือทีมผู้ชนะ